حسین خواجه امیری

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلد اول)

حسین خواجه امیرى به سال 1313 در شهر كاشان متولد شد، بیش از شش سال از سنش نمى‏گذشت كه شروع به زمزمه‏ى اشعار روز و عامیانه مردم كه رایج آن زمان بود مى‏كند. پدربزرگ وى كه از صدایى بسیار خوش برخوردار بوده، یكى از خوانندگان بنام دربار ناصرالدین شاه قاجار بود و هر وقت كه شاه قاجار اراده مى‏كرده باید وى براى او بخواند ولى به طورى كه از شواهد و آثار برمى‏آید، غیر از دربار، او خیلى مواقع براى مردم عادى نیز مى‏خواند و در محافل شركت مى‏كرده و مى‏خوانده، پدر حسین خواجه‏امیرى كه از صدایى خوب برخوردار و از پدرش به ارث برده بود حسین را تحت تعلیم خود قرار مى‏دهد و بسیارى از شبها كه ستاره‏هاى منطقه‏ى كویرى كاشان مانند خوشه‏هایى از زمرد در آسمان خودنمایى مى‏كردند و محیطى شاعرانه به وجود مى‏آوردند، وى را به صحراى اطراف شهر مى‏برد و او را تشویق به خواندن با صدایى هرچه بلند مى‏كرد. مدتها حسین تحت تعلیم پدر این كار را ادامه داد و پس از چندى به تهران مى‏آید و به كلاس روان شاد استاد ابوالحسن خان صبا راه یافت، مدت شش ماه متوالى از محضر استاد صبا كسب فیض كرد، سپس در سال 1327 توسط ابراهیم خان منصورى براى شركت در برنامه‏هاى رادیویى به رادیو دعوت شد. حسین مدتها با این اركستر همكارى مى‏كند و خودش چون ارتشى بود، شبهاى جمعه به مدت نیم‏ساعت در برنامه ارتش شركت مى‏كرد و پس از مدتى در اركستر آقاى عبداللَّه جهان‏پناه شركت و با اركستر او همكارى كرد. در سال 1336 بنا به دعوت مرحوم داود پیرنیا به برنامه گلها راه مى‏یابد و در اولین همكارى خود با گلها، آوازى در مایه‏ى «سه‏گاه» همراه با ویولن استاد على تجویدى مى‏خواند و چندى بعد یكى از آهنگهاى آقاى مهندس همایون خرم را با همكارى جلیل شهناز و جهانگیر ملك به نام گلهاى 510 در مایه‏ى مخالف «سه‏گاه» اجرا مى‏كند و از این به بعد همكاریش با این برنامه ادامه مى‏یابد. ایرج، علاوه بر خواندن، به نواختن ضرب نیز علاقه‏ى وافر دارد و ضرب به خوبى مى‏نوازد. وى معتقد است كه جامعه‏ى ایران، آواز و آهنگهاى اصیل ایرانى را مى‏خواهند و همین آثار و آهنگها است كه نمودار فرهنگ صوتى و ملى كشور بوده و توسط گذشتگان ما به طور سینه به سینه حفظ و نسل به نسل به ما منتقل شده و این میراث گرانقدر برایمان مانده و باید در حفظ و اشاعه‏ى آن سعى و كوشش وافر داشته باشیم و به موسیقى ملى و سنتى سرزمین خود خیلى بیش از اینها ارج گذاریم. حسین خواجه امیرى چون افسر ارتش بود لذا مشكلاتى براى اجراى برنامه‏هاى هنرى خود از جمله نام حقیقى خود پیش روى داشت، بدین سبب نام مستعار (ایرج) را براى خود برگزید. ایرج كه از صدایى خوش و رسا و مطلوب برخوردار است در زمان خود به آواز ایران خدمات شایان توجهى نمود به طورى كه در دورافتاده‏ترین قراء مملكت هم علاقمندان فراوان پیدا كرد، ولى افسوس كه این هنرمند خوش‏صدا، اشتباه بزرگى را در زندگى هنرى خود مرتكب شد و آن این كه یكى از كارگردانان ابن‏الوقت سینماى آن زمان كه ضربات فراوان و سنگینى به صنعت فیلم‏سازى كشور زده بود، وى را اغوا كرد و در بسیارى از فیلمهاى ساخته‏ى او، آهنگهاى «آن چنانى!» خواند كه اى كاش نمى‏خواند و به شهرت و مقام والا و اصیل هنرى خود خدشه وارد نمى‏كرد. به هر حال صاحب نظران در موسیقى ایران، متفق‏القولند كه وى یكى از بهترین‏هاى آواز ایران بوده كه هیچوقت خاطره‏ى او در آواز و موسیقى سنتى ایران فراموش نخواهد به قول معروف اگر در گوهر در لجن‏زار هم بیفتد، اصلیت خود را از دست نخواهد داد و حسین خواجه امیرى (ایرج) هم حكم همین در و گوهر را دارد.